انواع بیزینس مدل: ۸ مدل اصلی کسب و کار را بشناسید!

بیایید از همین ابتدا صادق باشیم: مهم‌ترین سوالی که باید از خود و ذهن خلاق و ایده‌پردازتان بپرسید این است که چطور می‌خواهید از کسب و کار خود پول دربیاورید. از میان انواع بیزینس مدل کدام را انتخاب می‌کنید؟ محصول می‌فروشید یا خدمات ارائه می‌کنید؟ مشتری‌ها یک‌بار خرید می‌کنند یا اشتراک ماهانه می‌گیرند؟

نترسید اگر همه جواب‌ها را ندارید اما بهتر است کم کم به این موارد کلیدی فکر کنید:

• چقدر درآمد می‌توانید کسب کنید؟ رویاپردازی نکنید، واقع‌بین باشید!
• هزینه‌های‌تان چقدر است؟ هر ریال مهم است
• مشتری هدف‌تان کیست و چقدر حاضر است هزینه کند؟ (رجوع به پرسونای مشتری)
• آیا این مدل کسب و کار در درازمدت دوام می‌آورد؟
• قابلیت رشد و توسعه دارد؟
• رقبا چه می‌کنند و مشتری چه جایگزین‌هایی دارد؟ (رجوع به مارکتینگ پلن)
• فناوری چه نقشی در موفقیت شما دارد؟

فراموش نکنید که قرار نیست از همین حالا همه چیز را بدانید. انتخاب نوع مدل کسب و کار یک فرآیند است و ما اینجا هستیم تا شما را در مسیر درست قرار دهیم. در ادامه، انواع مدل‌های کسب و کار استارتاپی را بررسی می‌کنیم تا بتوانید بهترین گزینه را برای بیزینس خودتان انتخاب کنید.

(نام اثر: اصلا بیزینس یعنی چی؟)

بریا مطالعه بیشتر:معرفی کتاب راه اندازی کسب و کار + ویژگی کتاب خوب

یادتان باشد: بزرگترین استارتاپ‌های دنیا هم از صفر شروع کردند. پس جسورانه قدم بردارید و از آزمون و خطا نترسید. این شما هستید که قرار است داستان موفقیت بعدی را رقم بزنید!

معرفی انواع بیزینس مدل (انواع کسب و کار اینترنتی)

از بین ده‌ها انواع بیزینس قدرتمند درآمدزا در فضای وب، میتوان برخی از رایج‌ترین آنها را دسته بندی کرد. در ادامه، برخی تر پولسازترین انواع بیزینس مدل یا همان مدل‌های کسب و کار میپردازیم و نمونه برندهای موفق آن را مثال میزنیم. شاید اشاره‌هایی به بیزینس‌های آفلاین هم داشته باشیم اما به طور کلی این مطلب به معرفی انواع کسب و کار اینترنتی اشاره دارد:

۱.        مدل تبلیغاتی (Advertising)

در مدل تبلیغاتی، کسب و کار یک پلتفرم یا محتوا ایجاد می‌کند که مخاطبان زیادی را جذب می‌کند و سپس این توجه را به تبلیغ‌کنندگان می‌فروشد. کلید موفقیت در این مدل، ایجاد محتوا یا خدماتی است که بتواند مخاطب هدفمند جذب کند. منابع درآمدی در این مدل متنوع است. علاوه بر درآمد مستقیم از نمایش تبلیغات، فروش هوشمندانه داده‌های رفتاری (با حفظ حریم خصوصی)، برگزاری رویدادهای تخصصی برای تبلیغ‌دهندگان، و ارائه ابزارهای تحلیلی پیشرفته، منابع درآمدی جذابی هستند.

با این حال، این مدل هم چالش‌های جدیدی همراه خود میاورد. شاید وقتی خواستید در آمد خود را افزایش دهید با خود فکر کنید:

تبلیغ بیشتر = درآمد بیشتر

و بدین صورت کسب و کار خود را نابود کنید! تبلیغات در حالت عادی خود آزار دهنده است اما وقتی بیش از اندازه تبلیغات نشان دهید کاربران خودتان را فراری می‌دهید.

کلید موفقیت در این مدل، حفظ تعادل است. تعادل میان کسب درآمد بیزینس با تبلیغات و تولید محتوای مفید. از بین انواع بیزینس ها، کسب و کارهایی که بتوانند این تعادل را حفظ کنند، می‌توانند از جریان رو به رشد تبلیغات دیجیتال بهره‌مند شوند.

مثال خارجی: یوتیوب – با ارائه پلتفرم رایگان به کاربران، مخاطب عظیمی جذب کرده و از طریق تبلیغات هدفمند کسب درآمد می‌کند.

۲.      مدل فروش مستقیم محصول (Product)

از بین انواع بیزینس مدل، این مورد رایج‌تر از بقیه است. در این مدل، شرکت مستقیماً محصولات خود را به مشتری نهایی می‌فروشد. تمرکز اصلی روی کیفیت محصول، قیمت‌گذاری مناسب و تجربه خرید است. در این مدل هم میتوانید محصول را از طریق تولید (Manufacturer) آن و هم از طریق پیدا کردن واسطه (Retailer)، تامین کنید. در هر دو حالت باید با مدیریت موجودی و زنجیره تامین دست و پنجه نرم کنید. گذشته از آن خدمات پس از فروش و گارانتی می‌تواند یک مزیت رقابتی قوی میان شما و رقبایتان ایجاد کند و نرخ حفظ مشتری قدیمی را افزایش دهد.

برای جلوگیری از شکست در این مدل، می‌توان از استراتژی “تست میکرو-بازار” استفاده کرد. به جای عرضه گسترده محصول، ابتدا در یک بازار بسیار کوچک و کنترل‌شده آن را آزمایش کنید. این روش به شما امکان می‌دهد با هزینه کمتر، بازخورد واقعی دریافت کنید و محصول را قبل از توسعه نهایی اصلاح کنید. در صفحه نمونه بیزینس پلن شرکت تولیدی به طور کامل به این موضوع پرداختیم.

مثال خارجی: اپل – با طراحی و فروش محصولات با کیفیت و خاص، مستقیماً با مشتریان خود ارتباط برقرار می‌کند.

۳.     مدل مارکت پلیس(Market Place)

این مدل یک بستر برای تعامل خریداران و فروشندگان ایجاد می‌کند و از هر تراکنش کمیسیون دریافت می‌کند. موفقیت در این مدل به ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا بستگی دارد.

چالش اصلی در این مدل، مشکل “مرغ و تخم مرغ” است – برای جذب فروشندگان به خریداران نیاز دارید و برای پیدا کردن خریدار به فروشنده. راه‌حل‌های نوآورانه مثل شروع با یک بازار کوچک و تخصصی (Niche Market) می‌تواند کمک کند. همچنین، سیستم‌های اعتبارسنجی و رتبه‌بندی برای جلب اعتماد کاربران ضروری است؛ چرا که شما واسط تجربه مشتری و فروشنده هستید و باید برای هر دو گروه عدالت را حفظ کنید.

مثال ایرانی: دیجی‌کالا – با ایجاد بستری برای خرید و فروش کالا، از هر معامله درصدی به عنوان کارمزد دریافت می‌کند.

۴.     مدل فروش خدمات(Service)

در اینجا، کسب و کار به جای محصول فیزیکی، خدمات تخصصی ارائه می‌دهد. فارغ از نوع کسب و کار B2B یا B2C، کیفیت خدمات و رضایت مشتری در این مدل بسیار حیاتی است. رقابت در کیفیت با این مدل به سختی رقابت در فروش محصول است. اگر این مدل کسب و کار شماست سعی کنید بر روی ارائه یک تجربه مثبت برای مشتریان تمرکز کنید. این شامل خدمات پس از فروش، پشتیبانی مشتری و ایجاد ارتباط مستمر با مشتریان می‌شود و وقتی روی ارائه خدمات با کیفیت تمرکز کنید همیشه میتوانید روی وفاداری مشتریان خود حساب باز کنید.

مثال ایرانی: اسنپ – با ارائه خدمات حمل و نقل، از هر سفر درصدی را به عنوان کارمزد دریافت می‌کند.

۵.     مدل حق اشتراک (Subscription)

 در این مدل، مشتریان برای دسترسی مداوم به محصول یا خدمات، حق اشتراک پرداخت می‌کنند. این مدل جریان درآمدی قابل پیش‌بینی ایجاد می‌کند. کاهش نرخ ریزش مشتری (Churn Rate) کلید موفقیت است. تکنیک‌های جدید مثل شخصی‌سازی خدمات و قیمت‌گذاری پویا می‌تواند کمک کند. همچنین، برخی شرکت‌ها از مدل “پرداخت بر اساس استفاده” (Pay-per-use) در کنار اشتراک استفاده می‌کنند.

مثال خارجی: نتفلیکس – با دریافت حق اشتراک ماهانه، دسترسی به محتوای خود را فراهم می‌کند.

۶.      مدل فریمیوم (Freemium)

در مدل حق اشتراک کاربر از همان ابتدا برای استفاده از محصول یا اپلیکیشن مجبور به پرداخت اشتراک است در صورتی که در این مدل بیزینس، خدمات پایه رایگان ارائه می‌شود و به مخاطب این فرصت را میدهد که قبل از خرید محصول یک نسخه رایگان از آن را دست اول امتحان کند. هدف، جذب کاربر با نسخه رایگان و تبدیل آنها به مشتریان پولی است.

با اینکه شاید این مدل محبوبیت محصول را بالا بیاورد، مسئله اصلی تعیین مرز بین خدمات رایگان و پولی است. خدمات رایگان باید به اندازه جلب تجربه مشتری جذاب باشد اما نه آنقدر که نیاز به ارتقا را از بین ببرد. تحلیل رفتار کاربر و آزمایش‌های A/B می‌تواند در بهینه‌سازی این مرز کمک کند.

مثال خارجی: اسپاتیفای – امکان گوش دادن به موسیقی با تبلیغات را رایگان ارائه می‌دهد، اما برای حذف تبلیغات و امکانات بیشتر باید اشتراک خرید.

۷.     مدل پلتفرم (Platform)

پلفترم یکی از انواع بیزینس مدل است که در آن بستری برای تعامل دو یا چند گروه کاربر ایجاد شده و از این تعاملات کسب درآمد می‌شود. موفقیت به ایجاد ارزش برای همه طرف‌ها بستگی دارد. قائدتا در این مدل توجه به تجربه مشتری کلید اصلی است. رقابت در این مدل زیاد است و اگر نیاز کاربر به خوبی رفع نشود، او را به سمت رقبای دیگر شما میکشاند. بسیاری از پلتفرم‌ها از الگوریتم‌های پیشرفته برای بهینه‌سازی تطبیق عرضه و تقاضا استفاده می‌کنند. همچنین، ایجاد اثرات شبکه‌ای قوی می‌تواند مزیت رقابتی پایدار ایجاد کند.

مثال ایرانی: علی‌بابا – با ایجاد پلتفرمی که آژانس‌های مسافرتی و مسافران را به هم متصل می‌کند.

۸.     مدل افیلیت (Affiliate)

مدل افیلیت را مثل مدل فروش محصول در نظر بگیرید؛ با این تفاوت که کسب و کار محصولات یا خدمات دیگران را تبلیغ می‌کند و در ازای هر فروش، کمیسیون دریافت می‌کند. این مدل نیاز به سرمایه اولیه کمتری دارد اما باید به کنترل کیفیت و حفظ اعتبار آن توجه کرد. اگر به در‌آمد بیزینسِ فروش مستقیم محصول علاقه دارید اما سرمایه و منابع کافی برای راه اندازی آن را ندارید یا اینکه با به دنبال راه اندازی بیزینس خانگی هستید، این مدل شاید راست کار شما باشد.

همچنین انتخاب یک نیش (Niche) یا همان حوزه فعالیت مناسب و خاص که با علایق و تخصص‌های شما همخوانی داشته باشد، بسیار مهم است. به جای رقابت در بازارهای بزرگ و اشباع‌شده، به دنبال نیش‌های کمتر شناخته‌شده اما با پتانسیل رشد باشید. این کار به شما این امکان را می‌دهد که به راحتی به مخاطبان هدف خود دست یابید.

مثال ایرانی: ترب – با معرفی محصولات برندهای مختلف و دریافت کمیسیون از فروش آنها.

همانطور که فهمیدید، برخی از انواع بیزینس قدرت خود را از اشتراک‌های ماهانه می‌گیرند و جریان درآمدی پایدار ایجاد می‌کنند. برخی دیگر با مدل کارمزدی، از هر تراکنش سهمی برمی‌دارند. گروهی با مدل فریمیوم، کاربران را جذب می‌کنند و سپس با ارائه امکانات پیشرفته، درآمدزایی می‌کنند.

نکته کلیدی همه مثال‌های ایرانی و خارجی این است که بهترین بیزینس های دنیا، درک عمیقی از بازار هدف، رفتار مصرف‌کننده و پویایی‌های صنعت داشته‌اند.

آینده از آن کسب و کارهایی است که می‌توانند نوآوری در محصول را با نوآوری در مدل کسب و کار ترکیب کنند. آنها به جای پیروی صرف از مدل‌های موجود، جسارت خلق راه‌های جدید را دارند.

اما بیزینس مدل دقیقا چیست؟

حالا به طور کامل به انواع بیزینس مدل اشاره کردیم بیاید تعریف درستی از خود بیزینس مدل داشته باشیم. تصور کنید یک معمار می‌خواهد آسمان‌خراش بسازد. بتن‌ریزی می‌شود، دیوارها بالا می‌روند، اما ناگهان مشخص می‌شود یک اشتباه کوچک در محاسبات اولیه رخ داده که حالا می‌تواند به فاجعه‌ای میلیون دلاری تبدیل شود.

همانطور که یک معمار قبل از هر چیز، نقشه‌ای دقیق از تمام جزئیات ساختمان طراحی می‌کند، شما هم باید قبل از شروع کسب و کار، مدلی دقیق از نحوه کارکرد آن داشته باشید. این مدل باید نشان دهد چگونه ارزش خلق می‌کنید، چگونه آن را به مشتری می‌رسانید و چگونه از آن پول درمی‌آورید.

چگونه یک مدل کسب و کار عملی بنویسیم؟

بیایید در نظر بگیریم شما پس از آشنایی با انواع بیزینس پلن، مدل مد نظر خود را پیدا کردید. حالا قدم بعدی چیست؟

در وهله اول پیشنهاد میکنیم به مطلب دانلود جدول بوم کسب و کار + نحوه تکمیل سری بزنید تا به شکلی تکمیلی با این مدل و نحوه نوشتن آن آشنا شوید.

ببینید، فرقی نمی‌کند چقدر ایده‌تان درخشان است یا چقدر سرمایه دارید – اگر نقشه راه شفافی نداشته باشید، در میانه راه گم خواهید شد. بدون مدل کسب و کار درست، حتی بهترین ایده‌ها هم شکست می‌خورند.

اما حالا که به انواع بیزینس مدل پرداختیم بگذارید باقی این مسیر را قدم به قدم، دقیق و حساب شده طی کنیم. می‌خواهیم مدل کسب و کاری بسازیم که نه تنها روی کاغذ، بلکه در دنیای واقعی هم کار کند. مدلی که به شما دقیقاً می‌گوید از کجا پول در می‌آورید، چطور رشد می‌کنید و چگونه در بازار باقی می‌مانید.

پس اگر واقعاً آماده‌اید کسب و کارتان را جدی بگیرید، همین حالا یک کاغذ A4 بردارید. می‌خواهیم ۹ بخش کلیدی مدل کسب و کارتان را با جزئیات کامل طراحی کنیم. مدلی که می‌تواند سرنوشت کسب و کارتان را تغییر دهد.

آماده‌اید فعالیت راه اندازی کسب و کار تان را رسمی کنید؟ کاغذ و قلم‌تان را بردارید. امروز می‌خواهیم نقشه راه موفقیت‌تان را با دقت طراحی کنیم.

بوم مدل کسب و کار (Business Model Canvas) زیر را در یک برگه A4 بکشید و یا عکس آن را پرینت بگیرید. حالا با سنجیدن هر جنبه از کسب و کار خود شروع به پر کردن برگه کنید. توجه داشته باشید این برگه حکم رسمی موفقیت کسب و کار شما را نشان میدهد پس آن را جدی بگیرید.

بیزینس مدل را با بیزینس پلن اشتباه نگیرید!

بیزینس مدل در واقع نقشه‌ای کلی از نحوه خلق ارزش و کسب درآمد یک کسب‌وکار است. این مفهوم به سادگی توضیح می‌دهد که شرکت چگونه محصول یا خدمت خود را به مشتریان عرضه می‌کند و از این راه پول درمی‌آورد. برای مثال، یک کافی‌شاپ با تهیه قهوه و ارائه فضای دنج به مشتریان، درآمد کسب می‌کند.

اما بیزینس پلن مسیری بسیار عمیق‌تر را طی می‌کند و تمام جزئیات اجرایی، مالی، بازاریابی و عملیاتی را در بر می‌گیرد. این سند جامع شامل تحلیل بازار، پیش‌بینی‌های مالی دقیق، استراتژی‌های رقابتی، برنامه‌های توسعه و حتی سناریوهای مختلف برای مواجهه با چالش‌های احتمالی است. نگارش یک بیزینس پلن کارآمد نیازمند دانش تخصصی در حوزه‌های مختلف کسب‌وکار و تجربه عملی در صنعت مربوطه است. معرفی انواع بیزینس پلن نیز مطلبی مجزاست که در پست‌های آینده به آن خواهیم پرداخت

به عبارت ساده، بیزینس مدل شبیه نقشه اولیه یک ساختمان است، در حالی که بیزینس پلن مانند نقشه‌های دقیق معماری، تأسیسات و جزئیات اجرایی به همراه برنامه زمان‌بندی و بودجه‌بندی ساخت است.

چرا طراحی اختصاصی بیزینس مدل و بیزینس پلن شما در سپیدار؟!

اگر بخواهید یک چیز از معرفی انواع بیزینس مدل برداشت کنید، بگذارید آن این باشد که در دنیای رقابتی امروز در انواع مختلف بیزینس پلن، داشتن یک بیزینس مدل و بیزینس پلن قوی و منحصر به فرد، یکی از کلیدهای موفقیت در هر کسب‌وکاری است. سپیدار به عنوان یک مشاور معتبر در زمینه کسب‌وکار، با تیمی مجرب و متخصص، به شما این امکان را می‌دهد که با تحلیل دقیق بازار و شناسایی نقاط قوت و ضعف، بیزینس مدلی متناسب با نیازها و اهداف شما طراحی کنید. اگر همچنان راجب جایگاه خود در دنیای کسب و کار از بین طرح ها و مدل های مختلف مطمئن نیستید، شرکت سپیدار اینجاست تا با مشاوره کسب و کار تخصصی بیزینس شما را در مسیر درست قرار دهد.